Een erfenis met een nare bijsmaak

De consequenties van het Franse erfrecht

Dat het leven in Frankrijk net een beetje anders is dan het leven in Nederland, is precies de reden waarom u en ik zoveel van dat land houden. Totdat het ons in de portemonnee raakt. Twee van mijn jongste cliënten kunnen daarover meepraten nu ze het vakantiehuis van hun overleden vader in Bretagne hebben geërfd. ?

‘In Frankrijk moet de erfenis binnen zes maanden afgehandeld zijn’

De inmiddels jongvolwassen kinderen vertellen mij in het kennismakingsgesprek dat hun vader het jaar daarvoor is overleden. Hun moeder leeft nog, maar beide ouders zijn na de scheiding halverwege de jaren negentig volledig hun eigen weg gegaan. De kinderen zijn bij mij terechtgekomen omdat hun vader zijn tweede huis in Bretagne aan hen heeft nagelaten. Een waar paleisje als ik hun verhalen mag geloven – voor een prikkie gekocht in de jaren zeventig en met veel liefde en passie omgetoverd tot de huidige waarde van ruim drie ton. Helaas zit de Franse belastingdienst deze erfgenamen nu op de huid.

Belang van een snelle afwikkeling

Vanzelfsprekend is er na het overlijden van een dierbare tijd nodig om zo’n ingrijpend verlies te verwerken. Je hoofd staat dan niet naar de afwikkeling van een nalatenschap.
Toch is het goed om te weten dat de Franse fiscale wetgeving hieraan een termijn verbindt. In geval van overlijden in Frankrijk moet binnen zes maanden de erfenis afgehandeld zijn en moet de belastingafdracht hebben plaatsgevonden. Mijn cliënten waren daar niet van op de hoogte en hebben deze termijn inmiddels ruimschoots overschreden.

Ex-echtgenote blijkt mede-eigenaar

Wat is er aan de hand? De vakantiewoning uit de boedel van vader moet op naam van de twee nieuwe eigenaren worden gezet, zodatzij op termijn het huis kunnen verkopen. De kinderen zijn in de veronderstelling dat zij de enige erfgenamen zijn. Hun vader had tenslotte geen nieuwe partner ten tijde
van overlijden. Ik had ze voor de zekerheid gevraagd om alle relevante documenten mee te nemen naar de bespreking en in het echtscheidingsconvenant lees ik dat de gewezen echtgenoten het tweede huis aan de man hebben toebedeeld. Echter, tussen de papieren zit ook het laatste testament van vader. Een wilsbeschikking opgesteld in de jaren zeventig, na aankoop van het huis in Frankrijk, en hierin heeft hij zijn vrouw aangewezen als mede-erfgenaam. ‘Dat zal wel niet meer gelden, ze zijn al zo lang uit elkaar,’ is de aanname, en inderdaad: volgens ons Burgerlijk Wetboek komen testamentaire beschikkingen ten voordele van de echtgenoot/echtgenote na een echtscheidingsprocedure te vervallen. In Frankrijk is dit echter pas in 2005 in de Code Civil opgenomen, dus alle echtscheidingen vóór 2005 behoeven enige oplettendheid als er een Franse boedel bij betrokken is. Als gevolg van het echtscheidingsconvenant is de woning na echtscheiding aan de vader toebedeeld bij notariële akte middels tussenkomst van een Franse notaris, en ingeschreven in het Franse kadaster. Nu de vader zijn handgeschreven testament niet heeft herroepen na de echtscheiding, is er sprake van een rechtsgeldige erfstelling. Daarmee is na het overlijden de woning in Bretagne mede-eigendom van de moeder en de twee kinderen geworden.

60% successierechten!

Belangwekkend detail vormt het gegeven dat moeder vanwege de echtscheiding niet langer een algehele vrijstelling voor de successierechten geniet – voor de wet is ze helemaal niets van de overledene – en daarmee valt de erfenis onder het hoogste en meteen onomkeerbare successierechttarief dat Frankrijk kent, een niet mis te verstane 60%! De algehele vrijstelling ter hoogte van 1.594 euro daargelaten … De kinderen zelf genieten ieder een vrijstelling van € 100.000 (cijfer 2014). Over het meerdere is men een tarief verschuldigd oplopend van 5% over de eerste € 8.072, naar 10% over de volgende € 4.038, 15% … etc. Op mijn vraag of hun moeder bereid zou zijn haar aandeel te aanvaarden, blijft het enige tijd stil. Ik besluit met de moeder te bellen en van haar antwoord moet ik even slikken: ze wil niets met de erfenis te maken hebben, wil de nalatenschap verwerpen, zodat haar deel toevalt aan haar beide kinderen. Op deze manier zadelt ze haar kinderen op met een belastingschuld van 60% over haar aandeel in de drie ton. Ik ken ze nog maar net, maar ik weet dat ze deze last niet kunnen dragen. En daar komt bij dat de boeteregeling reeds van kracht is geworden omdat vader in Frankrijk is overleden en de eerdergenoemde termijn van zes maanden voor de erfbelasting is overschreden (indien het overlijden buiten Frankrijk plaatsvindt, is deze periode een jaar).

In Frankrijk moet de belasting gelijktijdig met de indiening van de aangifte voldaan worden. Indien men de termijnen laat verlopen, wordt er subiet een boete van kracht van 0,4% per maand over het uitstaande bedrag. Vader heeft blijkbaar als een god in Frankrijk geleefd en heeft hun behalve zijn huis geen verdere bezittingen nagelaten. Voor mijn clienten komt het juridisch advies helaas te laat en zijn de Franse druiven bijzonder zuur.

Mocht u zichzelf op enige manier herkennen op juridische onderdelen uit deze casus, bent u bijvoorbeeld gescheiden op het moment dat er ook sprake was van vermogen in Frankrijk, dan raad ik u sterk aan alle documenten nog eens uit de kast te halen en deze door een deskundig adviseur te laten beoordelen op omissies.

Emotionele waarde

De Franse wetgeving op het gebied van huwelijksvermogensrecht en erfrecht wijkt op onderdelen af van de Nederlandse wetgeving. Binnen het Franse recht worden testamenten niet automatisch herroepen na echtscheiding. Die herroeping geldt namelijk alleen voor echtscheidingen die na 2005 zijn uitgesproken. Als u niet goed op de hoogte bent, of niet goed voorgelicht over de verschillen tussen Nederland en Frankrijk, kan dit verstrekkende gevolgenhebben voor de vererving van Frans vermogen binnen een Nederlandse familie. En dat is jammer,want vaak is zo’n plekje in Frankrijk van grote emotionele waarde en kan het juist in eentijd van intens verdriet om het verlies van een dierbare veel troost bieden